Denetimin Temel Esasları

Denetimin Temel Esasları

Literatüre göre, esaslar “postulalar” bir çalışmanın gerekli şartlarını ifade eder. Denetimi diğer araştırma tiplerinden ayıran gerekli şartlar şöyle sıralanabilir:

a) Amaçlar

b) Görüşler

c) Kanıtlar

d) Kriterler

GAAP, Generally Accepted Accounting Princıples = Genel Kabul Görmüş Muhasebe ilkeleri, ı- • ı GAMP, Generally Accepted Management Princıples = Genel Kabul Görmüş Yönetim ilkeleri.

a- Amaçlar

Denetim çalışmasının amacı denetçinin denetim hedeflerine göre belirlenir. Örneğin Mali/Doğruluk denetiminde amaç (GAAP)’den sapmaları açığa çıkarmak olabilir. Ancak denetçiden işlemlerin doğruluğu ve uygunluğu konusunda görüş bildirmesi istenmiş ise o zaman denetimin amacı, hesaplardan sorumlu olanları belirlemek ve zamanında önlem alınmasını sağlamak üzere yasalara uygun olmayan işlemlerin ortaya çıkarılması olacaktır. Performans denetiminde ise amaç işlemlerin verimliliği etkenliği ve tutumluluğu konusunda bir rapor verilmesi olabilir.

b- Görüşler

Her denetim faaliyeti, denetçinin denetlenen konu hakkında görüş bildirilmesine dayanır. Şirketin ana tüzüğü veya ülkenin kanunları bu görüşlerin yapısını açıklar. Mesela mali denetim, kurumun mali yapısı üzerine bir fikir verir. Denetçiler mali yapının, kurumun faaliyetlerini doğru ve tam olarak yansıtıp yansıtmadığını görüşlerinde belirtirler. Bu görüşler denetçinin yargılarına dayanır gibi görünürse de objektif kanıtlarla desteklenecektir. Kamusal bazda, düzenlilik denetiminde denetçiler, denetlenenlerin amaçlarına ulaşmaları konusunda görüş bildirmedikleri gibi performans konusunda da fikir belirtmezler. Mali yapının açıklığı ve doğruluğu, iç kontroller konusunda vardıkları sonuçları ve bulguları rapor olarak sunmak yerine zaman zaman mali yapının belli kısımları, sözleşmeler, bağış ve yardımlar, iç kontroller, bilgisayar sistemleri ve suistimal ihbarları üzerinde çalışma yaparlar.

c- Kanıtlar

Kanıtlar toplanmadan denetim yapılması mümkün değildir. 30 Denetimin sonuçları tam ve yeterli kanıtlara dayanmalıdır. Denetim kanıtları tesbitlere temel oluşturur. Dar anlamda denetimin işlevi, kanıt toplama ve toplanan kanıtları değerlendirmedir. Denetimde kanıt ise, doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlayan nesnelerdir. 31

Kanıtlar fiziksel, (gözlem veya doğrudan denetleme yoluyla) belgelere dayanan, görülen veya çözümsel olabilir. Önemli olan bunların yeterli, sağlam ve uygun nitelikte olmasıdır. Kanıtın yeterli olması demek denetçinin ididalarını ispatlayabilmesi için yeterli olması demektir. Uygun nitelikte kanıt ile olay

30 Bu konuda ayrıntılı bilgi için bkz.Muhammed Akram Khan; Evidence in Performance Auditing Directorate-Genera) of Department of the Auditor-General of Pakistan, Occasional Paper Series 9-Pakistan Lahore 1990 ve Audit Evidence, nisan 1980, 3203 Auditing Guidelines, Operational Auditing and Reporting 1985/86, The Institute of Chartered Accountants m England and Wales, London, 1985, s.30-32

‘” Özel, a.g.m.. s.7.

arasında mantıklı ve makul bir ilişkinin varlığını ifade eder. Sağlam kanıt ifadesinden de kanıt konusunda duyulacak herhangi bir şüphenin sözkonusu olmaması kastedilmektedir. Bilgisayar sistemlerinde kanıt güvenilir veriler olacaktır. Normal olarak denetçi bilgisayar sisteminin genel durumunu ve uygulamalarını gözden geçirerek verilerin güvenilirliğini belirler. Eğer bu tür bir inceleme mümkün değilse ya da kontroller güvenli bulunmuyorsa o zaman sağlam kanıtlar toplamak için diğer testler uygulanır.

Bir denetçi ile bir araştırma firması görevlisinin kanıt toplaması arasında büyük fark vardır. Firma görevlisi gerçekte mevcut olmayan bir senaryodan kanıt oluşturur. Olay yerine gidip ilgili insanlarla görüşerek kanıt toplamaya çalışır. Buna karşın denetçi denetlenenlerin hazırlamış olduğu hesap ve diğer işlemlerin doğruluğunu inceler. Denetçi yerinde fiziksel bir araştırma yapsa bile denetlenenlerin hazırladığı yapı üzerinde denetlemelerde bulunur. Belirtilmesi gereken önemli bir husus, mali denetimde denetçilerin müşterinin (kurum yetkililerinin) verdiği bilgilere güvendiğinin kabul edilmesidir. Performans denetiminde ise, denetçiler dışarıdan bilgi edinmeye çalışırlar, bilhassa bu, daha sonra kriterlerin oluşturulması için gereklidir.

d- Kriterler

Belli kriterler olmadan denetim yapmak mümkün değildir. Kriter kavramı32 denetlenen işlemlerin doğruluğunu, yasa ve düzenlemelere uygunluğunu, düzenliliğini açıklığını ve etkenliğini ölçen kıstasları ifade eder. Düzenlilik denetiminde denetim kriterleri Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkelerinden ve mali hukuk düzenlemelerinden çıkarılır. Ancak performans denetiminde kriterlerin oluşturulacağı kaynaklar çok sayıdadır.’

Örneğin performans denetimi kriterleri, genel kabul görmüş yönetim prensiplerini esas alabilir.

Bunun yamsıra bilimsel çalışmalar, profesyonel kurumların bildirileri, endüstriyel performans standartları ya da denetlenen kurumun geçmiş deneyimleri kriter oluşturulmasına kaynak teşkil edebilir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir